ΚΡΑΤΟΣ & ΝΟΜΟΣ: ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

«Από αμέλεια του νου καταβροχθίζουμε ο ένας τον άλλον» [1]Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος 

 

Η συζήτηση του κατα πόσο ένας νόμος ικανοποιεί μια πραγματική ανάγκη επανέρχεται περιοδικά στην επικαιρότητα. Η "επιτυχία" ενός νόμου σχετίζεται με αρκετούς παράγοντες όπως το σκεπτικό του, το αντικείμενό του, αλλά, και τον ανθρώπινο παράγοντα που καλείται να τον εφαρμόσει. Μπορούμε να πούμε πως η διάκριση των εξουσιών αφενός δεν είναι πλήρης, αφετέρου δεν μπορεί να λειτουργήσει πλήρως -μέσα από την εκτελεστική και τη δικαστική εξουσία- ώστε να θεραπεύσει τελικά τον νόμο.

 

Ο νόμος είναι ένα πεδίο θεσμού που προσπαθεί να "ρυθμίσει" αυτό που ο Εμπεδοκλής αποκαλούσε "αμέλεια του νου" [1], δηλαδή, το καθεστώς ιδιοτέλειας του ανθρώπου.  Σχετίζεται με το "σύνδρομο του Λάμεχ"[2], του προσώπου που στην ιστορία της Γένεσης φαίνεται να επινοεί την εξουσία -όπως λέει ο Ρουσσώ- και το δικαίωμά του να καταριέται όποιον αντιδικήσει μαζί του. Ο Ρουσώ, επίσης, αναφέρεται σε αυτόν τον εγκληματία που επινόησε το "δικό μου", τη χωριστικότητα. Βέβαια, αυτός που το σκέφτηκε μπορεί να ήταν μια αθώα φύση, μια αθωότητα που μπορεί να είχαν οι άνθρωποι του Διαφωτισμού όπως ο Άνταμ Σμιθ ή ο Τζον Λοκ κλπ.

Η διαλεκτική σχέση μεταξύ νόμου και κοινωνίας
Ο νόμος, λοιπόν, συνδέεται με τη χωριστικότητα του ανθρώπου και τη θεσμοποίησή της, δηλαδή, τη μόχλευση των ιδιοτελών κινήτρων μέσα σε θεσμικά όρια. Τελικά, όμως, ο νόμος εξελίσσεται σε εξουσία και σε παραβίαση των ίδιων των ορίων του. Η κρίση της διαλεκτικής σχέσης ανάμεσα στο νόμο και το κράτος φανερώθηκε ακόμη και στις ριζοσπαστικές ιδεολογίες, που παρά την ορθολογικότητα τους -την ιστορική και τη θεωρητική- στην πράξη δεν μπόρεσαν να λειτουργήσουν με μια ελαχιστοποίηση του καταναγκασμού διαμέσου της παιδείας και της θεσμικής ρύθμισης της εργασίας, και της εξυπηρέτησης των αναγκών και του κοινωνικού μερισμού του προϊόντος.

Το πρόβλημα του νόμου σχετίζεται τόσο με τη φύση, όσο και με την εξέλιξη της κοινωνικής οντότητας.

Πρέπει να αναγνωρίσουμε τόσο την κοινωνική οντότητα, όσο και τη διαλεκτική της σχέση με το νόμο. Αυτή η σχέση είναι προγενέστερη εκείνης του κράτους της επικράτειας, της εξουσίας, των αγορών και του οικονομικού συστήματος.

Είναι μια διαλεκτική διπολικότητα, όπου ο νόμος εκπροσωπεί τη θεσμική πύκνωση και δημιουργική επινόηση της μόχλευσης της δυναμικής του ανθρώπου στο κοινωνικό πεδίο και ταυτόχρονα της ρύθμισης της κοινωνικής οντότητας. 

Κοινωνική οντότητα είναι τόσο ο άνθρωπος, όσο και η κοινωνική ολότητα. Υπό την έννοια αυτή λοιπόν, ο νόμος πρέπει να είναι εφελκυστικός της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας, της αδελφοσύνης, και εξελικτικά προσαρμοστικός στην ανθρώπινη, στην περιβαλλοντική, στην πνευματική και πολιτιστική ανάγκη στην ιστορία. Να λειτουργεί ως μια δυναμική πρόνοια.

Έτσι, όσοι επιχειρούν τείνοντας τον νόμο υπερβολικά τον υπονομεύουν, και πολλοί  τον τείνουν τόσο στο οικονομικό και στο κοινωνικό πεδίο, όσο και στο πεδίο του λόγου. Η ανάγκη της επίτασης του λόγου αναδείχθηκε τόσο στα πεδία της ριζοσπαστικής ιδεολογίας και μεταρρύθμισης, από μια σειρά στοχαστών όπως ο Αντόνιο Γκράμσι ή ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, όσο και υπό μια έννοια συνδιαλλαγής με τη διαχρονική προοδευτικότητα των εγχειρημάτων όπως π.χ. στον αντίλογο των Σαντινίστας.

Ισορροπημένος Νόμος

Επίλογος
Το πρόβλημα, λοιπόν, είναι ότι πρέπει να κατανοήσουμε ότι, δεν μπορούμε να δεχτούμε ή την παράδοση ή την αγορά ή το κράτος ως πολιτική εξουσία σαν απόλυτο κάτοχο του νόμου. Ο νόμος διαχέεται στο σύνολο του κοινωνικού σώματος, είναι σε ένα βαθμό αδιαμεσολάβητος και αποβλέπει στην έκφραση της γενικής βούλησης και στην εξατομίκευση της ανάγκης, στην εξειδίκευσή της με ανθρωπιστικό μέτρο, με εξελικτικό εκπαιδευτικό χαρακτήρα.

Αναφορές
[1] Τζαβάρα Γιάννη, 1988, "Η Ποίηση του Εμπεδοκλή", εκδόσεις Δωδώνη, σελ 205
«Από αμέλεια του νου καταβροχθίζουμε ο ένας τον άλλον» (Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος)
[2] Γένεση, κεφ.4, παράγραφος 23-4

Φωτό: wikipedia

Σχέδιο: ΜΚΟ Σόλων

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
http://solon-synthesis.blogspot.gr/2012/09/blog-post_27.html
27/9/12